Msika wa Zophimba ku Africa: Mwayi ndi Zovuta za Chaka Chatsopano

Chuma cha ku Africa chikuyembekezeka kukula pang'ono mu 2024 pomwe maboma aku kontinenti akuyembekezera kukula kwachuma kwambiri mu 2025. Izi zitsegula njira yobwezeretsanso ndikukhazikitsa mapulojekiti omanga nyumba, makamaka pankhani ya mayendedwe, mphamvu ndi nyumba, zomwe nthawi zambiri zimagwirizanitsidwa ndi kuchuluka kwa mitundu yosiyanasiyana ya zophimba.

Chiyembekezo chatsopano cha zachuma ku Africa choperekedwa ndi Banki Yachitukuko ya ku Africa (AfDB) chikuwonetsa kuti chuma cha kontinentiyi chidzakwera kufika pa 3.7% mu 2024 ndi 4.3% mu 2025.

"Kukwera kwapakati kwa Africa komwe kukuyembekezeredwa kudzatsogoleredwa ndi East Africa (kukwera ndi maperesenti 3.4) ndi Southern Africa ndi West Africa (iliyonse ikukwera ndi maperesenti 0.6)," lipoti la AfDB likutero.

Mayiko osachepera 40 aku Africa "adzakhala ndi kukula kwakukulu mu 2024 poyerekeza ndi 2023, ndipo chiwerengero cha mayiko omwe ali ndi chiwopsezo choposa 5% chidzakwera kufika pa 17," bankiyo ikuwonjezera.

Kukula kumeneku, ngakhale kutakhala kochepa, kukuyembekezeka kuthandizira Africa kuti ichepetse ngongole zake zakunja, kulimbitsa mapulojekiti omwe akupitilira komanso akuchedwa, makamaka nyumba zotsika mtengo, misewu, njanji, komanso mabungwe ophunzirira kuti akwaniritse chiwerengero cha ophunzira chomwe chikukula mwachangu.

Mapulojekiti a Zomangamanga

Mapulojekiti ambiri a zomangamanga akuchitika m'maiko ambiri aku Africa ngakhale chaka cha 2024 chikutha, ndipo ena mwa ogulitsa zinthu zokongoletsa m'derali akunena kuti ndalama zomwe zapezeka m'magawo oyamba, achiwiri, ndi achitatu a chaka chino zawonjezeka chifukwa cha magwiridwe antchito abwino a makampani opanga zinthu monga makampani opanga magalimoto komanso ndalama zina zomwe zayikidwa m'magawo a nyumba.

Mwachitsanzo, imodzi mwa makampani opanga utoto akuluakulu ku East Africa, Crown Paints (Kenya) PLC yomwe idakhazikitsidwa mu 1958, idapeza kukula kwa 10% kwa ndalama zomwe zidapezeka theka loyamba la chaka zomwe zidatha pa 30 Juni, 2024 kufika pa US$47.6 miliyoni poyerekeza ndi US$43 miliyoni chaka chatha.

Phindu la kampaniyo lisanapereke msonkho linali pa US$1.1 miliyoni poyerekeza ndi US$568,700 kwa nthawi yomwe inatha pa June 30, 2023, kuwonjezeka komwe kunabwera chifukwa cha "kukula kwa kuchuluka kwa malonda."

"Phindu lonse linawonjezekanso chifukwa cha kulimba kwa shilling ya ku Kenya poyerekeza ndi ndalama zazikulu padziko lonse lapansi panthawi yomwe inatha pa 30 June, 2024 ndipo mitengo yabwino yosinthira ndalama inatsimikizira kukhazikika kwa mitengo ya zinthu zopangira zomwe zimatumizidwa kunja," adatero Conrad Nyikuri, mlembi wa kampani ya Crown Paints.

Kuchita bwino kwa Crown Paints kwakhudza kwambiri kupezeka kwa mitundu ina kuchokera kwa osewera apadziko lonse lapansi omwe kampaniyo imagawa zinthu zawo ku Eastern Africa.

Kupatula mitundu yake yosiyanasiyana ya utoto wamagalimoto yomwe imapezeka pansi pa Motocryl yake pamsika wosavomerezeka, Crown Paints imaperekanso mtundu wa Duco komanso zinthu zotsogola padziko lonse lapansi kuchokera ku Nexa Autocolour (PPG) ndi Duxone (Axalta Coating Systems) komanso kampani yotchuka yopangira zomatira ndi zomangira, Pidilite. Pakadali pano, mitundu yosiyanasiyana ya utoto wa Crown Silicone imapangidwa pansi pa chilolezo chochokera ku Wacker Chemie AG.

Kwina, kampani yayikulu yamafuta, gasi ndi zophimba za m'madzi ya Akzo Nobel, yomwe Crown Paints ili ndi mgwirizano wopereka zinthu, ikunena kuti malonda ake ku Africa, msika womwe uli m'gulu la mayiko aku Europe, Middle East, awonetsa kuwonjezeka kwa malonda achilengedwe ndi 2% ndi ndalama zokwana 1% pa kotala lachitatu la 2024. Kampaniyo ikunena kuti kukula kwa malonda achilengedwe kudachitika chifukwa cha "mitengo yabwino."

Malingaliro abwino ofanana ndi amenewa anenedwa ndi PPG Industries, yomwe imati "chaka chonse malonda a zinthu zachilengedwe ku Europe, Middle East ndi Africa anali osasinthasintha, zomwe ndi zabwino pambuyo pa kuchepa kwa magawo anayi mwa magawo anayi."

Kuwonjezeka kwa kugwiritsidwa ntchito kwa utoto ndi zophimba ku Africa kungachitike chifukwa cha kukwera kwa kufunika kwa chitukuko cha zomangamanga komwe kumalumikizidwa ndi kukula kwa kugwiritsidwa ntchito kwa anthu payekha, makampani opanga magalimoto olimba m'chigawochi komanso kukula kwa ntchito yomanga nyumba m'maiko monga Kenya, Uganda ndi Egypt.

"Potsatira kukula kwa anthu apakati komanso kuwonjezeka kwa ndalama zomwe zimagwiritsidwa ntchito ndi mabanja, kugwiritsa ntchito ndalama zachinsinsi ku Africa kumapereka mwayi waukulu wopititsa patsogolo zomangamanga," lipoti la AfDB likutero.

Ndipotu, bankiyi yaona kwa zaka 10 zapitazi kuti "ndalama zomwe anthu amagwiritsa ntchito ku Africa zakhala zikukwera pang'onopang'ono, chifukwa cha zinthu monga kukula kwa anthu, kukula kwa mizinda, komanso kukula kwa anthu apakati."

Bankiyo ikunena kuti ndalama zomwe anthu amagwiritsa ntchito paokha ku Africa zidakwera kuchoka pa $470 biliyoni mu 2010 kufika pa $1.4 trillion mu 2020, zomwe zikuyimira kukula kwakukulu komwe kwapangitsa kuti "kufunidwa kwakukulu kwa zomangamanga zatsopano, kuphatikizapo maukonde oyendera, machitidwe amagetsi, kulumikizana, ndi malo osungira madzi ndi zimbudzi."

Kuphatikiza apo, maboma osiyanasiyana m'chigawochi akulimbikitsa ndondomeko ya nyumba zotsika mtengo kuti akwaniritse nyumba zosachepera 50 miliyoni kuti athetse kusowa kwa nyumba ku kontinenti. Izi mwina zikufotokoza kuchuluka kwa kugwiritsa ntchito zophimba zomangamanga ndi zokongoletsera mu 2024, zomwe zikuyembekezeka kupitilira mu 2025 chifukwa kumalizidwa kwa mapulojekiti ambiri kukuyembekezeka kuchitika pakati ndi nthawi yayitali.

Pakadali pano, ngakhale Africa ikuyembekeza kulowa mu 2025 ndikukhala ndi makampani opanga magalimoto omwe akukula, komabe pali kusatsimikizika pamsika wapadziko lonse lapansi komwe kumalumikizidwa ndi kufooka kwa kufunikira kwapadziko lonse komwe kwachepetsa gawo la kontinenti pamsika wogulitsa kunja komanso kusakhazikika kwa ndale m'maiko monga Sudan, Democratic Republic of Congo (DRC) ndi Mozambique.

Mwachitsanzo, makampani opanga magalimoto ku Ghana, omwe anali ndi mtengo wa US$4.6 biliyoni mu 2021, akuyembekezeka kufika US$10.64 biliyoni pofika chaka cha 2027 malinga ndi lipoti la oyang'anira Dawa Industrial Zone, malo opangira mafakitale opangidwa mwadala ku Ghana omwe cholinga chake ndi kukhala ndi mafakitale osiyanasiyana opepuka komanso olemera m'magawo osiyanasiyana.

"Kukula kumeneku kukuwonetsa kuthekera kwakukulu komwe Africa ili nako ngati msika wamagalimoto," lipotilo likutero.

"Kuwonjezeka kwa kufunikira kwa magalimoto mkati mwa kontinenti, pamodzi ndi chikhumbo chodzidalira pakupanga, kukutsegula njira zatsopano zogulira ndalama, mgwirizano waukadaulo, komanso mgwirizano ndi makampani akuluakulu apadziko lonse lapansi a magalimoto," ikuwonjezera.

Ku South Africa, bungwe la Automotive Business Council (naamsa) la dzikolo, lomwe ndi lobbying la makampani opanga magalimoto ku South Africa, likuti kupanga magalimoto mdzikolo kwawonjezeka ndi 13.9%, kuchoka pa mayunitsi 555,885 mu 2022 kufika pa mayunitsi 633,332 mu 2023, "kupitirira kuwonjezeka kwa kupanga magalimoto padziko lonse lapansi kwa 10.3% chaka ndi chaka mu 2023."

Kugonjetsa Mavuto

Kugwira ntchito kwa chuma cha Africa chaka chatsopanochi kudalira kwambiri momwe maboma aku kontinenti amathetsera mavuto ena omwe angakhudze mwachindunji kapena mwanjira ina msika wa zophimba za kontinenti.

Mwachitsanzo, nkhondo yapachiweniweni yomwe ikupitirirabe ku Sudan ikuwononga zomangamanga zofunika monga mayendedwe, nyumba zogona ndi zamalonda ndipo popanda kukhazikika kwa ndale, ntchito ndi kukonza katundu ndi makontrakitala opanga utoto kwakhala kovuta kwambiri.

Ngakhale kuwonongedwa kwa zomangamanga kungapangitse mwayi wamalonda kwa opanga ndi ogulitsa zophimba mkati mwa nthawi yomanganso, zotsatira za nkhondo pa chuma zitha kukhala zoopsa kwambiri pakati pa nthawi yayitali.

"Zotsatira za mkanganowu pa chuma cha Sudan zikuwoneka kuti ndi zazikulu kwambiri kuposa momwe zidayesedwera kale, pomwe kuchepa kwa zokolola zenizeni kukukwera kupitirira katatu kufika pa 37.5 peresenti mu 2023, kuchokera pa 12.3 peresenti mu Januwale 2024," ikutero AfDB.

"Mkanganowu ukukhudzanso kwambiri kufalikira kwa matendawa, makamaka ku South Sudan yoyandikana nayo, yomwe imadalira kwambiri mapaipi ndi mafakitale oyeretsera mafuta a dzikolo, komanso zomangamanga za doko zotumizira mafuta kunja," ikuwonjezera.

Mkanganowu, malinga ndi AfDB, wawononga kwambiri mphamvu zazikulu zamafakitale komanso zomangamanga zazikulu zoyendetsera zinthu ndi unyolo woperekera zinthu, zomwe zapangitsa kuti malonda akunja ndi kutumiza kunja azilepheretsedwe.

Ngongole ya ku Africa ikuopsezanso mphamvu ya maboma m'chigawochi yogwiritsa ntchito ndalama zambiri pa zophimba zolemera zomwe zimadya magawo monga makampani omanga.

"M'maiko ambiri aku Africa, ndalama zothandizira ngongole zakwera, zomwe zikuchepetsa ndalama za boma, komanso kuchepetsa ndalama zomwe boma limagwiritsa ntchito pa zomangamanga ndi ndalama zothandizira anthu, zomwe zimapangitsa kuti kontinentiyi ikhale m'mavuto omwe amachititsa kuti Africa isakule bwino," bankiyo ikuwonjezera.

Pa msika waku South Africa, Sapma ndi mamembala ake ayenera kukonzekera dongosolo la zachuma lolimba chifukwa kukwera kwa mitengo ya zinthu, kusowa kwa mphamvu zamagetsi, ndi mavuto okhudzana ndi kayendetsedwe ka zinthu zikulepheretsa kukula kwa makampani opanga zinthu ndi migodi mdziko muno.

Komabe, chifukwa cha kukwera kwachuma cha Africa komanso kuwonjezeka kwa ndalama zomwe maboma akugwiritsa ntchito m'derali akuyembekezeka kukweza, msika wa zophimba ku kontinentiyo ukhozanso kukula mu 2025 ndi kupitirira apo.